Ugoda podatkowa a odpowiedzialność podatkowa zarządu (lub jej brak)

Zawarcie ugody podatkowej jako działanie mogące wypełnić jedną z przesłanek uwalniających zarząd od odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki (w świetle projektowanych przepisów).

Nowa przesłanka uwalniająca zarząd od odpowiedzialności podatkowej

W projekcie nowelizacji przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej (numer UC138), zmieniającym zasady odpowiedzialności podatkowej członków zarządu za zaległości spółek kapitałowych, przewidziana została zupełnie nowa przesłanka egzoneracyjna (uwalniająca zarządzającego od odpowiedzialności) w postaci:

• podjęcia przez osobę zarządzającą spółką działań, które doprowadziły do zmniejszenia wysokości zaległości podatkowej spółki w przeważającej części (przy czym działania te mają zostać podjęte przed wszczęciem postępowania w sprawie odpowiedzialności podatkowej tej osoby zarządzającej).

Projektodawca nie precyzuje, co należy rozumieć przez „działania, które doprowadziły do zmniejszenia wysokości zaległości w przeważającej części”. Czy te działania zarządzającego mają spowodować, że określona zostanie mniejsza wysokość zaległości podatkowej wobec spółki (w rozstrzygnięciu wymiarowym wydanym wobec spółki)? Czy też może działania zarządzającego spółką mają doprowadzić do zapłacenia w większości już określonej wobec spółki zaległości podatkowej (zmniejszenie wysokości zaległości rozumiane w kontekście jej uregulowania)?

Obecne brzmienie projektowanego przepisu nie ułatwia znalezienia odpowiedzi na te pytania.

Ugoda podatkowa – nowa instytucja w polskim systemie prawa podatkowego

Niedługo po opublikowaniu projektu nowelizacji art. 116 Ordynacji podatkowej (nr UC138) w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pojawiła się informacja o projekcie nr UDER110, który ma wprowadzić do polskiego systemu podatkowego zupełnie nową instytucję w postaci „ugody podatkowej” jako narzędzia do alternatywnego rozwiązania sporów podatkowych.

Celem ugody podatkowej ma być kompromisowe zakończenie sporu podatkowego pomiędzy podatnikiem (płatnikiem), a organem podatkowym, bez potrzeby uruchamiania długotrwałego i kosztownego postępowania spornego. Zawarcie ugody podatkowej ma zakończyć lub zapobiec powstaniu sporu w sprawie objętego nią zobowiązania podatkowego w sposób definitywny i wszechstronny.

Ugoda będzie to dwustronne i dobrowolne porozumienie co do prawidłowej wysokości i warunków spłaty zobowiązania podatkowego, a jej zawarcie ma pozwolić również na redukcję wysokości odsetek oraz uniknięcie odpowiedzialności karnej skarbowej.

Potencjalny wpływ zawarcia ugody podatkowej na odpowiedzialność podatkową zarządu

Zapoznając się z zapowiadanymi zmianami przepisów zacząłem się zastanawiać, czy czasem to właśnie zawarcie ugody podatkowej nie będzie działaniem osoby zarządzającej, które doprowadziło do zmniejszenia wysokości zaległości podatkowej spółki w przeważającej części (jako przesłanki uwalniającej członka zarządu od jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki)?

Zawarcie i realizacja ugody podatkowej ma bowiem właśnie na celu zmniejszenie i uregulowanie zaległości podatkowej spółki, co wypełnia ww. przesłankę egzoneracyjną w postaci „doprowadzenia do zmniejszenia wysokości zaległości w przeważającej części”.

Te puzzle według mnie pasują do siebie i raczej nie jest to przypadek. Mam nieodparte wrażenie, że Ministerstwo Finansów projektami ustaw UC138 oraz UDER110 bardzo mocno stawia na zwiększenie efektywności i ściągalności podatków. Z jednej bowiem strony zmianie i rozszerzeniu ulegną zasady odpowiedzialności podatkowej osób zarządzających spółkami kapitałowymi (w tym możliwość wszczęcia postępowania wobec osób faktycznie zarządzających spółką, a nie tylko wobec formalnego zarządu, bez konieczności czekania na bezskuteczność egzekucji wobec majątku spółki oraz możliwość zabezpieczenia się na majątku zarządzającego jeszcze przed wydaniem decyzji orzekającej jego odpowiedzialność). Z drugiej strony, w systemie prawnym pojawi się ugoda podatkowa, która ma pozwolić szybko zamknąć temat sporu podatkowego i zabezpieczyć ryzyka związane z sankcjami podatkowymi oraz karnymi (związanymi z niezapłaceniem podatku w terminie).

Odczytuję zapowiedź wprowadzenia ugody podatkowej również jako zaproszenie dla osób zarządzających spółkami kapitałowymi  do poważnego rozważenia skorzystania z ugody, która pozwoli zamknąć sprawę podatkową, a dodatkowo może zapobiec odpowiedzialności podatkowej zarządzającego jako osoby trzeciej (wypełniając jedną z przesłanek egzoneracyjnych).

Ugoda podatkowa jawi się zatem jako atrakcyjny instrument, również z perspektywy zarządu i jego odpowiedzialności podatkowej, ale diabeł tkwi w szczegółach i pozostaje czekać na publikację projektu treści przepisów o ugodzie.

Paweł Suchocki
Adwokat, Doradca Podatkowy, Counsel

pawel.suchocki@dzp.pl