Rewolucja w receptach: apteki, farmaceuci i nowy model refundacji

Projekt ustawy o receptach – kluczowe zmiany dla rynku

30 kwietnia 2026 r. Ministerstwo Zdrowia przekazało do prekonsultacji projekt ustawy o receptach oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Jest to jedna z najbardziej kompleksowych reform systemu preskrypcji i realizacji recept w ostatnich latach, która w istotny sposób wpłynie nie tylko na sposób wystawiania i realizacji recept, ale również na funkcjonowanie aptek i rolę farmaceutów w systemie ochrony zdrowia.

Z perspektywy rynku szczególne znaczenie mają trzy obszary zmian: umożliwienie wydawania leków z programów lekowych w aptekach, rozszerzenie zakresu świadczeń zdrowotnych udzielanych przez apteki oraz ograniczenie możliwości gromadzenia leków refundowanych „na zapas”.

Zakres i cel zmian

Projekt ma przede wszystkim uporządkować i skonsolidować rozproszone dotychczas regulacje dotyczące recept w jednym akcie prawnym. Równolegle ustawodawca stawia na pełną cyfryzację procesu preskrypcji i realizacji recept, czyniąc e-receptę standardem.

Istotnym celem jest także ograniczenie nadużyć w systemie refundacji, w tym zjawiska nadmiernego wykupywania leków oraz wzmocnienie mechanizmów kontrolnych poprzez szersze wykorzystanie systemów informatycznych, w szczególności SIM i IKP.

Projekt znacząco rozszerza rolę farmaceutów oraz aptek jako uczestników systemu ochrony zdrowia, a nie wyłącznie podmiotów zajmujących się dystrybucją leków.

Najważniejsze zmiany – co się zmienia?

Nowy model recept i refundacji

Jedną z najbardziej przełomowych zmian jest wprowadzenie 60-dniowego limitu refundacji. W praktyce oznacza to, że lek przepisany na dłuższy okres będzie refundowany jedynie w części odpowiadającej 60 dniom stosowania, natomiast pozostała część będzie wydawana odpłatnie.

Zmienia się tym samym „filozofia” systemu – z podejścia opartego na limitach ilościowych na model kontroli ekonomicznej refundacji. Kluczową rolę w tym zakresie odegra system SIM, który będzie agregował dane o wszystkich wydanych pacjentowi lekach, niezależnie od liczby lekarzy wystawiających recepty.

Dodatkowo projekt przewiduje możliwość realizacji kolejnych części recepty po upływie 3/4 okresu stosowania, co ma zapewnić ciągłość terapii przy jednoczesnym ograniczeniu nadmiernego zużycia leków.

Recepta kontynuowana i nowe kompetencje farmaceutów

Projekt znacząco rozszerza uprawnienia farmaceutów, którzy – obok pielęgniarek i położnych – będą mogli wystawiać recepty kontynuowane na podstawie danych z Internetowego Konta Pacjenta.

Rozwiązanie to ma ograniczyć konieczność wizyt lekarskich wyłącznie w celu odnowienia recepty, przy czym maksymalny okres leczenia w tym trybie wyniesie 120 dni. Jednocześnie lekarz zachowa możliwość zablokowania kontynuacji terapii, jeśli będzie to uzasadnione względami klinicznymi.

Kluczowe znaczenie ma także przyznanie farmaceutom dostępu do IKP i dokumentacji medycznej pacjenta, co umożliwia bardziej świadome i bezpieczne uczestnictwo w procesie terapeutycznym.

Apteka jako miejsce świadczeń zdrowotnych

Projekt formalnie uznaje apteki za miejsca udzielania świadczeń zdrowotnych, choć bez nadawania im statusu podmiotu leczniczego. W praktyce oznacza to możliwość wykonywania w aptekach szczepień oraz realizacji programów zdrowotnych.

Zmiana ta wiąże się z rozszerzeniem kompetencji farmaceutów o działania profilaktyczne i kliniczne, ale również z nowymi obowiązkami, m.in. koniecznością posiadania ubezpieczenia OC oraz odpowiedniej organizacji świadczeń.

Programy lekowe w aptekach („Rp PL”)

Jednym z najbardziej praktycznych i odczuwalnych dla pacjentów rozwiązań jest umożliwienie wydawania leków stosowanych w programach lekowych w aptekach ogólnodostępnych.

Leki te będą wydawane na podstawie recept oznaczonych jako „Rp PL”, a pacjent będzie mógł odebrać je w lokalnej aptece, zamiast każdorazowo udawać się do szpitala. Apteki będą działały w modelu dystrybucyjnym, co oznacza, że nie będą właścicielem leku, a jedynie podmiotem go wydającym.

Cyfryzacja i centralizacja systemu

Projekt zakłada pełną cyfryzację procesu receptowego. E-recepta stanie się standardem, a papierowa forma będzie stosowana wyłącznie wyjątkowo. System SIM oraz platforma e-Sanepid mają pełnić rolę centralnych narzędzi zarządzania i nadzoru.

Wprowadzone zostaną również rozwiązania umożliwiające elektroniczne zarządzanie cyklem życia recepty, w tym jej blokowanie, korektę i zamknięcie.

Zmiany w recepturze i nowe limity preskrypcyjne

Receptura apteczna przestanie być obowiązkowa, co może prowadzić do koncentracji jej wykonywania w wyspecjalizowanych podmiotach.

Jednocześnie projekt wprowadza nowe limity preskrypcyjne – lekarze będą mogli wystawiać recepty nawet na 360 dni leczenia, natomiast farmaceuci i inne uprawnione grupy na maksymalnie 120 dni. Utrzymane zostaną przy tym ścisłe regulacje dotyczące substancji kontrolowanych.

Business impact – znaczenie dla branży

Apteki

W przypadku aptek projektowane zmiany oznaczają znaczące poszerzenie zakresu działalności oraz konieczność dostosowania organizacyjnego i technologicznego, w tym integracji z systemami SIM i IKP, a także wdrożenia nowych procedur. Jednocześnie pojawiają się nowe możliwości biznesowe, m.in. w związku z realizacją programów lekowych czy świadczeniem usług zdrowotnych.

Wprowadzenie możliwości realizacji programów lekowych w aptekach ogólnodostępnych oznacza również istotną zmianę modelu dystrybucji tych terapii, przenosząc część świadczeń ze szpitali do sektora aptecznego. Wymagać to będzie wprowadzenia wielu zmian organizacyjnych, w tym zawarcia umów z podmiotami leczniczymi.

Apteki będą zobowiązane również do wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za jakość i bezpieczeństwo udzielanych świadczeń oraz do zgłoszenia zakresu tych świadczeń właściwemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Farmaceutycznemu. Obowiązki te pozostają w bezpośrednim związku z uzyskaniem dostępu do dokumentacji medycznej pacjenta w zakresie niezbędnym do realizacji świadczeń zdrowotnych.

Farmaceuci

Dla farmaceutów zmiany oznaczają wzrost kompetencji, udział w procesie terapeutycznym, ale także odpowiedzialności w szczególności w zakresie dokumentacji i ochrony danych. Z perspektywy farmaceuty nowe regulacje oznaczają konieczność precyzyjnego ustalania terminu kolejnej realizacji recepty, zgodnie z zasadą 3/4 okresu stosowania leku, przy czym proces ten ma być wspierany przez system SIM. Ponadto farmaceuci będą każdorazowo zobowiązani do weryfikacji historii leczenia pacjenta w IKP oraz do właściwego udokumentowania wystawienia recepty kontynuowanej.

Firmy farmaceutyczne

Firmy farmaceutyczne będą musiały dostosować się do nowego modelu popytu. Wprowadzenie 60-dniowego limitu refundacji ograniczy zjawisko zakupów „na zapas” i może prowadzić do spadku jednorazowych wolumenów sprzedaży, przy jednoczesnym wzroście częstotliwości transakcji. W takiej sytuacji apteki mogą redukować swoje zapasy, co z kolei może się przełożyć na łańcuch dostaw. Co więcej, wydłużenie terminu ważności recept elektronicznych zwiększy prawdopodobieństwo realizacji pełnej recepty. Dodatkowo rozwój programów lekowych w aptekach wpłynie na model dystrybucji części produktów. Realizacja programów lekowych w aptece wymagać będzie przeniesienia dystrybucji części leków z podmiotów leczniczych do aptek. Jednocześnie należy oczekiwać zwiększenia dostępności szczepionek w aptekach. W okresie przejściowym po wejściu ustawy w życie możliwy jest także krótkotrwały wzrost popytu, wynikający z gromadzenia leków przez pacjentów na dotychczasowych zasadach, po którym prawdopodobny jest spadek i stabilizacja popytu na niższym poziomie.

Dalsze kroki

Podmioty zaproszone do prekonsultacji mają obecnie 14 dni na zgłoszenie uwag do projektu. Po ich analizie projekt powinien zostać skierowany do dalszych konsultacji publicznych, a następnie do prac parlamentarnych.

Ze względu na skalę i systemowy charakter zmian warto już na tym etapie przeanalizować ich potencjalny wpływ na działalność operacyjną i modele biznesowe.