Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy – kluczowe zmiany i ich znaczenie dla przedsiębiorców

Już 8 lipca 2026 r. wejdzie w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która istotnie wzmacnia kompetencje inspektorów pracy. Nowe przepisy mają jeden wyraźny cel, a mianowicie skuteczniejsze identyfikowanie tzw. „ukrytych etatów” oraz zwiększenie kontroli nad stosowaniem umów cywilnoprawnych. Zmiany te będą miały bezpośredni wpływ na przedsiębiorców, którzy korzystają z umów zlecenia, kontraktów B2B czy umów o dzieło.

Najważniejsze zmiany

• Inspektor PIP sam może „ustalić” stosunek pracy wydając polecenie, decyzję administracyjną lub kierując powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy do sądu.
• Nowe postępowania sądowe – przedsiębiorcy lub osoby objęte decyzją będą mogli odwołać się do sądu. Sprawa sądowa będzie toczyła się również w wyniku powództwa o ustalenie stosunku pracy wniesionego przez inspektora PIP.
• Zmiany w przeprowadzaniu kontroli – wprowadzono szerszy katalog przedsiębiorców, którzy mogą zostać objęci kontrolą, możliwość kontroli zdalnej oraz szerszą wymianę danych pomiędzy organami.

Rozszerzenie uprawnień inspektorów pracy

Jeżeli współpraca realizowana jest w warunkach właściwych dla stosunku pracy, inspektor PIP może:

• wydać polecenie doprowadzenia stanu do zgodności z prawem poprzez zawarcie umowy o pracę lub skorygowanie istniejącego stosunku cywilnoprawnego,
• a jeśli polecenie nie zostanie wykonane – wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy albo wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie stosunku pracy.

Polecenie i decyzja inspektora będzie wywoływać skutki prawne od dnia ich wydania, bez działania wstecz. Powództwo o ustalenie stosunku pracy może natomiast dotyczyć okresu wstecznego. Już od momentu wszczęcia kontroli osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej objęta będzie ochroną przed ustaniem stosunku pracy przewidzianą w Kodeksie pracy.

Od decyzji inspektora PIP będą mogli się odwołać do sądu pracy zarówno przedsiębiorca, jak i osoba zatrudniona. Odwołanie będzie wstrzymywać wykonanie decyzji do momentu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, chyba że na decyzję zostanie nałożony rygor natychmiastowej wykonalności. 

Surowsze kary

Niekorzystne traktowanie pracownika w związku z ustaleniem istnienia stosunku pracy zagrożone będzie karą grzywny w wysokości od 2 000 zł do 60 000 zł. Zwiększeniu ulegnie także maksymalna wysokość mandatu karnego nakładanego przez PIP z 2.000 zł do 5.000 zł.

Przewidziano jednak okres przejściowy – podmioty, które w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z własnej inicjatywy dostosują nieprawidłowe umowy do wymogów prawa, nie będą podlegały sankcjom.

Zmiany w przeprowadzaniu kontroli i współpraca ZUS, PIP i KAS

Nowelizacja przewiduje możliwość przeprowadzenia kontroli w formie zdalnej (np. przekazanie dokumentów, przesłuchania).

PIP będzie ściślej współpracować z KAS i ZUS, co zdecydowanie ułatwi PIP typowanie firm do kontroli, np. KAS będzie mógł przekazać PIP informację o osobach, które przed dłuższy okres wystawiają tylko jedną fakturę na rzecz tego samego przedsiębiorcy.

Wydawanie interpretacji indywidualnych

Przedsiębiorcy będą mogli wystąpić do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej, czy dany model współpracy stanowi stosunek pracy, co może ochronić przedsiębiorcę przed negatywnymi konsekwencjami ze strony PIP.

Znaczenie zmian dla przedsiębiorców

Zmiany znacząco zwiększają ryzyko związane z nieprawidłowym stosowaniem umów cywilnoprawnych. Warto jak najszybciej zweryfikować obowiązujące umowy i model współpracy.

 

Pracodawcy powinni w szczególności:

• dokonać przeglądu zawartych umów cywilnoprawnych oraz zweryfikować faktyczny sposób wykonywania zadań,
• budować świadomość różnic pomiędzy stosunkiem pracy a umową cywilnoprawną wśród osób zatrudnionych i menadżerów (np. przygotowanie webinarów, informacji),
• przeanalizować polityki kadrowe w firmie i zdecydować, gdzie możliwe jest wykonywanie umów cywilnoprawnych, a gdzie jest zbyt duże ryzyko,
• przygotować menadżerów na kontrolę PIP (np. manual, jak się zachować w trakcie kontroli) oraz uwzględnić kompetencje inspektorów w procedurach compliance,
• zarządzić uprawnieniami osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych do benefitów, odpoczynku, sprzętu, pomieszczeń, czy samochodu firmowego.

 

Pełną treść alertu można pobrać również w formie pliku PDF.

 

Pobierz pełną treść